Cháy và nổ là những rủi ro nghiêm trọng có thể gây thiệt hại lớn về tài sản, mất mát con người và ảnh hưởng đến cuộc sống, sản xuất kinh doanh. Để hạn chế rủi ro đó, pháp luật Việt Nam đã có quy định về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc cho một số loại cơ sở có nguy hiểm cháy nổ cao. Từ 1/7/2025, những quy định mới theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực và mở rộng danh mục bắt buộc. Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi sâu vào đối tượng, quyền lợi, nghĩa vụ, mức xử phạt và những lưu ý quan trọng khi áp dụng bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo luật mới.
Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là gì?
Mặc dù Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và các văn bản hướng dẫn chưa quy định định nghĩa chính thức, nhưng theo cách hiểu phổ biến và các văn bản pháp lý hiện hành, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ mà cá nhân, tổ chức phải mua theo quy định đối với tài sản của cơ sở có nguy hiểm cháy nổ. Khi xảy ra sự cố cháy hoặc nổ gây thiệt hại tài sản thuộc đối tượng bảo hiểm, công ty bảo hiểm sẽ thực hiện bồi thường trong phạm vi hợp đồng.
Cơ sở pháp lý và hiệu lực của quy định mới
Quy định mới về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được thể chế hóa trong Nghị định 105/2025/NĐ-CP, ban hành ngày 15/5/2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
Nghị định 105 là cơ sở để thực hiện các quy định của Luật Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ 2024, bổ sung chi tiết đối tượng phải mua bảo hiểm, mức trích nộp phí, quản lý nguồn thu và xử phạt vi phạm.
Đối tượng phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo quy định mới
Không phải mọi tài sản đều thuộc diện bắt buộc mua bảo hiểm cháy nổ. Nghị định 105 bổ sung, mở rộng và làm rõ danh mục các cơ sở bắt buộc (Phụ lục VII).
Danh sách 44 loại cơ sở phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc
Theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, có 44 loại cơ sở thuộc diện phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc (theo Phụ lục VII). Ví dụ một số loại cơ sở tiêu biểu: chung cư và nhà tập thể cao ≥5 tầng hoặc tổng diện tích sàn ≥1.000 m²; trường học, bệnh viện, khách sạn, trung tâm thương mại, chợ, kho hàng có diện tích lớn; cơ sở kinh doanh dễ cháy, dịch vụ giải trí như karaoke, vũ trường; nhà ở kết hợp sản xuất kinh doanh có diện tích sản xuất kinh doanh từ 200 m² trở lên…
Các trường hợp loại trừ đối tượng
Pháp luật cũng quy định những trường hợp không nằm trong danh mục bắt buộc, hoặc được miễn. Ví dụ, các cơ sở thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an phục vụ mục đích quân sự, an ninh, trật tự sẽ được loại trừ khỏi việc mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc.
Đối tượng tài sản được bảo hiểm theo quy định mới
Để bảo hiểm có thể áp dụng, hợp đồng và giấy chứng nhận bảo hiểm phải ghi rõ đối tượng tài sản được bảo hiểm. Theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP (được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 105/2025), những tài sản thuộc diện bảo hiểm cháy nổ bắt buộc gồm: nhà, công trình và tài sản gắn liền với nhà; máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, kinh doanh; hàng hóa, vật tư, nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm.
Trong hợp đồng, bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm phải thỏa thuận và ghi rõ địa điểm tài sản bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm, mức khấu trừ nếu có để làm căn cứ bồi thường.
Quyền lợi và mức bồi thường trong bảo hiểm cháy nổ bắt buộc
Khi xảy ra sự cố cháy hoặc nổ gây thiệt hại tài sản thuộc đối tượng bảo hiểm, người mua bảo hiểm có quyền được bồi thường theo hợp đồng. Quyền lợi cụ thể gồm:
- Chi trả thiệt hại vật chất đối với tài sản (nhà, máy móc, hàng hóa, thiết bị) bị cháy, nổ hoặc chịu ảnh hưởng liên quan.
- Bồi thường các tổn thất gián tiếp nếu hợp đồng có thỏa thuận (ví dụ chi phí dọn dẹp, chi phí di chuyển tài sản an toàn, cứu chữa cháy…).
- Chi trả không vượt quá số tiền bảo hiểm đã thỏa thuận trừ đi phần khấu trừ (nếu có).
Lưu ý: nếu thiệt hại vượt quá số tiền bảo hiểm trong hợp đồng, phần vượt sẽ do người mua bảo hiểm chịu trách nhiệm.
Quy định mức phí, trích nộp và quản lý nguồn thu
Theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp bảo hiểm triển khai bảo hiểm cháy nổ bắt buộc phải trích nộp 2% tổng phí bảo hiểm thực thu của các hợp đồng bắt buộc trong năm tài chính liền trước để quản lý chung.
Quản lý nguồn thu bảo hiểm cháy nổ bắt buộc được liên kết với quy định của Nghị định 67/2023/NĐ-CP. Nguồn thu này sẽ được dùng cho hoạt động phòng cháy chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và các hoạt động hỗ trợ như tuyên truyền, kiểm tra, khen thưởng.
Cụ thể, chi sử dụng nguồn thu được phân bổ tối đa: 65% để mua thiết bị phòng cháy chữa cháy, 15% cho tuyên truyền phổ biến kiến thức và pháp luật, 15% cho kiểm tra giám sát và 5% cho khen thưởng.
Xử phạt khi vi phạm quy định bảo hiểm cháy nổ bắt buộc
Từ 1/7/2025, theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP, các vi phạm liên quan đến bảo hiểm cháy nổ bắt buộc sẽ bị xử phạt theo quy định mới.
Ví dụ mức phạt: nếu cơ sở nhóm 1 (có nguy cơ cao) không mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc sẽ bị phạt từ 40 – 50 triệu đồng đối với cá nhân; cơ sở nhóm 2 sẽ bị phạt 30 – 40 triệu đồng. Nếu vi phạm là tổ chức thì mức phạt gấp đôi, có thể lên tới 100 triệu đồng.
Các vi phạm khác như không nộp trích 2% phí hoặc kê khai thông tin sai cũng có thể bị phạt từ 10 – 50 triệu đồng tùy mức độ.
Quy trình mua và triển khai bảo hiểm cháy nổ bắt buộc
Các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc cần thực hiện các bước sau:
- Lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm có uy tín và đủ năng lực.
- Đánh giá rủi ro, định giá tài sản cần bảo hiểm (nhà, máy móc, hàng hóa…).
- Thỏa thuận phạm vi bảo hiểm, mức khấu trừ nếu có, điều khoản bồi thường.
- Ký hợp đồng bảo hiểm và nộp phí theo thoả thuận.
- Doanh nghiệp bảo hiểm cấp giấy chứng nhận bảo hiểm cho cơ sở.
- Duy trì kiểm tra, giám sát bảo đảm các biện pháp phòng cháy chữa cháy đúng chuẩn để duy trì hiệu lực hợp đồng.
Hợp đồng phải ghi rõ đối tượng bảo hiểm, địa điểm, phạm vi, mức trừ, điều khoản loại trừ., v.v.
Những điểm cần lưu ý khi thực hiện luật mới
- Xác định đúng danh mục cơ sở bắt buộc theo Phụ lục VII để tránh bị phạt.
- Khai báo tài sản đầy đủ và trung thực, tránh tình trạng định giá thấp để giảm phí dẫn đến tranh chấp khi bồi thường.
- Chú trọng biện pháp phòng cháy chữa cháy tại cơ sở để giảm rủi ro và chi phí bảo hiểm.
- Chọn doanh nghiệp bảo hiểm có năng lực tài chính và kinh nghiệm xử lý rủi ro cháy nổ.
- Theo dõi việc thay đổi quy định pháp luật — chính sách có thể được điều chỉnh trong tương lai.
- Nếu cơ sở không thuộc diện bắt buộc, vẫn nên xem xét mua bảo hiểm để có lớp đệm tài chính khi xảy ra sự cố.
Câu hỏi thường gặp về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc
Ai chịu trách nhiệm mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc?
Cơ sở được liệt kê trong danh mục bắt buộc phải tự thực hiện việc mua bảo hiểm cháy nổ. Nếu không thực hiện, cá nhân hoặc tổ chức quản lý cơ sở sẽ chịu trách nhiệm pháp lý.
Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc áp dụng bắt đầu từ khi nào?
Quy định mới bắt đầu áp dụng từ ngày 1/7/2025.
Tài sản cá nhân có phải mua không?
Không phải tất cả tài sản cá nhân đều bắt buộc. Chỉ những cơ sở được liệt kê trong danh mục bắt buộc mới phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo Nghị định 105.
Mức phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc là bao nhiêu?
Hiện nay chưa có quy định cố định duy nhất cho mọi trường hợp; phí phụ thuộc vào giá trị tài sản, mức rủi ro và điều kiện bảo vệ tại cơ sở. Tuy nhiên, có thông tin về phí cháy nổ nhà xưởng: tỷ lệ phí có thể khoảng 0,2% đối với kho hàng hóa dễ cháy.
Nếu cơ sở không mua bảo hiểm sẽ bị xử phạt như thế nào?
Cơ sở vi phạm sẽ bị xử phạt theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP: cá nhân bị phạt từ 30 – 50 triệu đồng, tổ chức có thể bị phạt gấp đôi lên tới 100 triệu đồng.
Như vậy, từ ngày 1/7/2025, quy định về bảo hiểm cháy nổ bắt buộc đã được thắt chặt theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, mở rộng danh mục cơ sở bắt buộc, quản lý nguồn thu và quy định xử phạt mới. Việc nắm rõ các quy định mới, chủ động tuân thủ, đầu tư biện pháp phòng cháy – chữa cháy đúng chuẩn và chọn doanh nghiệp bảo hiểm uy tín sẽ giúp bạn vừa tuân luật vừa được bảo vệ tài chính khi rủi ro xảy ra.
Last modified: Tháng 10 3, 2025
